Προδημοσίευση άρθρου στο Katechaki: Βία στη φυλακή και αυτοδικία

0
Το Katechaki κάνει προδημοσίευση επιστημονικού άρθρου του εγκληματολόγου Διονύση Χιόνη από το 8ο τεύχος του περιοδικού CrimeTimes (www.crimetimes.gr) του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος.

Με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα στο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα ξεκίνησε και πάλι μια επαναλαμβανόμενη από καιρό σε καιρό δημόσια συζήτηση γύρω από την αυτοδικία σε βάρος δραστών ειδεχθών εγκλημάτων. Αρχικά, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι εννοιολογικά η νομική έννοια της αυτοδικίας, που είναι ένα πταίσμα προβλεπόμενο στον Ποινικό μας Κώδικα, είναι μια έννοια εντελώς διαφορετική από αυτή που υπολαμβάνει η καθομιλουμένη (331 ΠΚ: «Όποιος ασκεί αυθαίρετα αξίωση σχετική με δικαίωμα που ή το έχει πραγματικά ή από πεποίθηση το οικειοποιείται, τιμωρείται με κράτηση έως έξι (6) μήνες ή με πρόστιμο έως τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ»). Ακόμα, όμως, και με την ευρεία έννοια της καθομιλουμένης κατά την ορθότερη άποψη σε «αυτοδικία» προβαίνει συνήθως ο παθών ή οι στενοί συγγενείς του (κληρονόμοι) και όχι ο οποιοσδήποτε τρίτος.

Από βίντεο (!) και μαρτυρίες που ήρθαν στη δημοσιότητα τις προηγούμενες ημέρες προκύπτει ότι η επίθεση στον φερόμενο ως δράστη βιασμού και ανθρωποκτονίας από πρόθεση στη Ρόδο συνιστά ενδεχομένως σωματική βλάβη, απειλή, εξύβριση, προσβολή γενετήσιας αξιοπρέπειας, ακόμα και έκθεση, αλλά σε καμία περίπτωση αυτοδικία. Είναι δε δεδομένο ότι προκύπτουν σαφείς πειθαρχικές και ποινικές ευθύνες των εγκλείστων δραστών της επίθεσης και πιθανώς παρόμοιου τύπου ευθύνες βαρύνουν τους αρμόδιους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και τη Διοίκηση του Καταστήματος Κράτησης, που έχει εκ του νόμου την ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να προστατεύει την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα κάθε εγκλείστου.

Η βία στη φυλακή προφανώς δεν είναι νέο φαινόμενο. Πάντοτε υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει. Η φυλακή εκ των πραγμάτων είναι ένας χώρος εντός του οποίου ασκούνται ποικίλες δυνάμεις ενίοτε αντίρροπες και πάντοτε υπό πίεση, πολλώ δε μάλλον όταν εν προκειμένω στο Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα κρατούνται νεαροί άνδρες έως 21 ετών και υπό προϋποθέσεις λίγο μεγαλύτεροι. Η βία, λοιπόν, μεταξύ εγκλείστων ενίοτε λειτουργεί περίπου ως περιστασιακή αποσυμπίεση αυτών των δυνάμεων χωρίς να αποτελεί τη μοναδική κατηγορία βίας, δεδομένου ότι βίαιες συμπεριφορές επιδεικνύονται τόσο από εγκλείστους σε βάρος σωφρονιστικών υπαλλήλων, όσο και αντίστροφα, με τα παραδείγματα όλων των κατηγοριών να είναι αρκετά και ιδιαίτερα σοβαρά (περίπτωση Καρέλι, πρόσφατες ανακοινώσεις Συλλόγου Σωφρονιστικών Υπαλλήλων, κ.λπ.). Μεταξύ πολλών άλλων φορέων, η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη της ταπεινωτικής μεταχείρισης εδώ και χρόνια έχει υπογραμμίσει την αύξηση της φυσικής βίας στις φυλακές και στην αδυναμία του προσωπικού να ανταπεξέλθει στα καθήκοντά του και να προστατέψει τους κρατουμένους, επειδή οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι στερούνται υποστήριξης και φοβούνται για την σωματική τους ακεραιότητα.

Είναι γεγονός ότι στη φυλακή αναπτύσσεται και κυριαρχεί μια ιδιαίτερη υποκουλτούρα, η οποία διακρίνεται εκτός από λοιπά στοιχεία από έντονα χαρακτηριστικά της υποκουλτούρας της βίας. Ο ιδιότυπα «κώδικας» των φυλακών» επιβάλει την ταυτότητα του ανδρισμού, με κύριο χαρακτηριστικό της την επίδειξη σκληρότητας και την προσφυγή στη βία ως μέσο επίλυσης διαφορών, αλλά και ως μέσο επιβολής και επιβεβαίωσης της ατομικής και κοινωνικής ταυτότητας του «άνδρα». Αυτός ο «κώδικας», σύμφωνα με τους ίδιους τους εγκλείστους, επιβάλει την εκ μέρους τους τιμωρία των δραστών εγκλημάτων (ακόμα κι αν είναι φερόμενοι ως δράστες, όπως εν προκειμένω), ιδιαίτερα μάλιστα σεξουαλικών εγκλημάτων και εγκλημάτων κατά της ζωής κατά ιδιαίτερα ευάλωτων θυμάτων (παιδιών, νέων γυναικών, κ.λπ.). Είναι γνωστή η περίπτωση Δουρή, που πριν από αρκετά χρόνια δέχθηκε επίθεση από συγκρατούμενούς του ήδη από την κλούβα της Αστυνομίας που τον μετέφερε από τα Δικαστήρια στο Κατάστημα Κράτησης του Κορυδαλλού.

Από εγκληματολογική άποψη, σε παρόμοιες περιπτώσεις επιθέσεων εμφιλοχωρούν στον εσωτερικό κόσμο του υποψήφιου δράστη οι λεγόμενες τεχνικές εξουδετέρωσης («του άξιζε», «λίγα του κάναμε», «το επιδοκιμάζει η κοινωνία») που εξαλείφουν την απαξία της πράξης της επίθεσης και την δικαιολογούν εκλογικεύοντάς την, καθιστώντας για τον δράστη ευκολότερο το πέρασμα στο έγκλημα. Όπως άλλωστε υποστήριξε δημόσια με γλαφυρό τρόπο φερόμενος ως κρατούμενος που συμμετείχε στην πρόσφατη επίθεση: «χαλάλι το πειθαρχικό που θα πάρω, του άξιζε».

Οι λόγοι της άσκησης τέτοιου τύπου βίας, όπως το πρόσφατο επεισόδιο στο Ε.Κ.Κ.Ν.Α., εδράζονται πέραν των άλλων και στην ενδεχόμενη αποζήτηση εκ μέρους των επιτιθέμενων της επιδοκιμασίας της κοινής γνώμης ή έστω μέρους της. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, άλλωστε, βιντεοσκοπήθηκε η επίθεση και το βίντεο έφτασε άμεσα στα media, ακριβώς για να λάβει προβολή και να επακολουθήσει η επιδοκιμασία από μικρό -κατ’ εκτίμηση- τμήμα της κοινής γνώμης που, όμως, εκφράζεται έντονα και με επιθετικό τρόπο, ιδιαίτερα μέσω των social media. Από την άλλη, δεν πρέπει να λανθάνει της προσοχής μας ότι τέτοιες επιθέσεις πραγματοποιούνται και για λόγους «εσωτερικούς», που στοχεύουν στην επιβολή με τη βία και στην επίδειξη δύναμης ενός παράλληλου συστήματος εξουσίας εντός φυλακής, στέλνοντας ένα μήνυμα με πολλαπλούς αποδέκτες.

Μόλις που χρειάζεται να σημειωθεί ότι αποτελεί δείκτη του πολιτισμού μιας Πολιτείας το σωφρονιστικό σύστημα που διαθέτει και ο σεβασμός που επιδεικνύει στα δικαιώματα κατηγορουμένων αλλά και καταδίκων. Στην Νομική επιστήμη αλλά και στην Εγκληματολογία, που ασχολούνται επισταμένως με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τέτοια ζητήματα είναι ευτυχώς λυμένα δια παντός. Οι σωματικές ποινές και η θανατική ποινή ανήκουν στο παρελθόν ανεπιστρεπτί και μόνο αρμόδιο για την κρίση περί ενοχής και για την επιβολή ποινής είναι το Σύστημα Ποινικής Δικαιοσύνης. Οποιεσδήποτε εγκληματικές συμπεριφορές αυτόκλητων ψευδοδικαστών δεν είναι ανεκτές ακόμα και σε βάρος δραστών ιδιαιτέρως ειδεχθών εγκλημάτων, έστω κι αν υποστηρίζονται από το κοινό που στέκεται απέναντι από τα media και δικάζει πριν καν περατωθεί η κύρια ανάκριση. Όσοι αρέσκονται να υποστηρίζουν την «αυτοδικία» με το αίμα να βράζει, ας αναζητήσουν στο διαδίκτυο πληροφορίες με λέξεις κλειδιά «δικαστικές+ πλάνες» και θα γίνουν κατά τι σοφότεροι…

Βιβλιογραφία/Αρθρογραφία/Πηγές:

– Marvin E. Wolfgang και Franco Ferracuti, Η υποκουλτούρα της βίας, εκδόσεις ΝΒ, Απόδοση Φωτεινή Μηλιώνη, Αθήνα, 1995

– Δρόσου Ξένη, Η μικροκοινωνία των φυλακών και ο άτυπος κοινωνικός έλεγχος, Διδακτορική διατριβή, https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/39904

– Μάρθα Κάσση, Μορφές βίας και ανασφάλειας στους εγκλείστους, Η περίπτωση του ΕΚΝΑ, Τιμητικός Τόμος Κουράκη, 2016, http://crime-in-crisis.com/%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%AD%CF%82-%CE%B2%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%86%CE%AC%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%B5%CE%B3%CE%BA%CE%BB/

– Λαμπροπούλου Έφη, Βία στις φυλακές, https://www.liberal.gr/arthro/195899/apopsi/arthra/bia-stis-fulakes.html

– Λούκα Μαρία, Βία, Αυθαιρεσία και Αυταρχισμός στις Ελληνικές Φυλακές, https://www.vice.com/gr/article/gvx753/friki-stis-fylakes-nigritas

– Σωτηρόπουλος Δ., Τεχνικές εξουδετέρωσης και αποκλίνουσα συμπεριφορά: Κριτική εξέταση της θεωρίας των G.M. Sykes& D. Matza, Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 1985, σελ. 58

– Χιόνης Διονύσης, Ένοχος πρώτου βαθμού, περιοδικό theartofcrime, https://theartofcrime.gr/old/oldartofcrime/old.theartofcrime.gr/index96a5.html?pgtp=1&aid=1247841035

– Χιόνης Διονύσης, Αθώοι κρατούμενοι και φταίχτες πλανημένοι, περιοδικό theartofcrime, https://theartofcrime.gr/old/oldartofcrime/old.theartofcrime.gr/index8edc.html?pgtp=1&aid=1153670435

– Εφημερίδα Πρώτο Θέμα, 12/12/2018, “Κρατούμενοι φυλακών Αυλώνα: Ψευδείς οι φήμες για βιασμό του 19χρονου Αλβανού”, https://www.protothema.gr/greece/article/846536/kratoumenoi-fulakon-aulona-pseudeis-oi-fimes-gia-viasmo-tou-19hronou-alvanou/

– Βίντεο επίθεσης εντός του ΕΚΚΝΑ: https://www.youtube.com/watch?v=9sI3OoXWGwE

– Μαρτυρία έγκλειστου δράστη της επίθεσης, τηλεοπτική εκπομπή «Μαζί σου» του τηλεοπτικού σταθμού «ΣΚΑΙ»: https://www.youtube.com/watch?v=xU2doVkgJiU

 

Αφήστε ένα σχόλιο

Your email address will not be published.